73 lata temu Niemcy aresztowali 38 Żydów ukrywanych przez rodzinę Wolskich

Bundesarchiv, Bild 101I-680-8285A-06 / Faupel
7 marca 1944 r. Niemcy odkryli na warszawskiej Ochocie bunkier "Krysia", w którym rodzina Wolskich przez dwa lata ukrywała ok 40 Żydów - m.in. historyka Emanuela Ringelbluma. Wszyscy - wraz z Mieczysławem Wolskim i Januszem Wysockim - zostali zamordowani kilka dni później w ruinach getta.




"Krysia" - nazwa była zdrobnieniem słowa: kryjówka - była schronem wybudowanym pod szklarnią w ogrodzie Mieczysława Wolskiego przy ul. Grójeckiej 81 (obecnie 77), wyposażonym w piętrowe prycze, stoły, kuchenkę; z doprowadzoną bieżącą wodą. Potrzeby fizjologiczne ukrywający się Żydzi załatwiali do wiader, które każdego wieczora wynosili Janusz Wysocki - siostrzeniec Wolskiego i Szymon - jeden z mieszkańców bunkra. Żeby zamaskować duże zakupy żywności dla ukrywających się Wolski otworzył na swojej posesji sklep spożywczy.

 

W latach 1942-44 w "Krysi" przebywało ok. 40 osób, m.in. historyk i dokumentator getta warszawskiego dr Emanuel Ringelblum, który właśnie tam napisał esej: "Stosunki polsko-żydowskie w czasie drugiej wojny światowej". Życie w schronie opisała z kolei Orna Jagur (Irena Grodzińska) - która spędziła w nim 8 miesięcy, ale opuściła go kilka miesięcy przed dekonspiracją - w wydanej w 1997 r. przez łódzką Oficynę Bibliofilów, książce pt. "Bunkier KRYSIA".

 

Z jej opisu dowiadujemy się, że życie w "Krysi" toczyło się nocą, gdy w ogrodzie nikt nie pracował. W dzień musiała być cisza – niełatwa do utrzymania przez prawie 40 stłoczonych na 28 m kw. osób. Gdy dzieci zapominały się i zaczynały hałasować, straszono je nie Babą Jagą, tylko Niemcami, którzy przyjdą i wszystkich zabiją. Wskutek tych upomnień dzieciaki najchętniej bawiły się w "Napad Niemców na schron".

 

Mieczysław Wolski każdego wieczora odwiedzał swoich "lokatorów", przynosząc im wieści ze świata - słuchał radia, za co również groziła wówczas kara śmierci - i z Warszawy - miał bowiem kontakty z podziemiem. Podczas tych wieczornych rozmów snuł fantazje - zapamiętała Orna Jagur. Gdy skończy się wojna i Niemcy zostaną pobici, wszyscy mieszkańcy "Krysi" wyjdą na słońce i zaczną żyć jak wolni ludzie. A on - Wolski - będzie sławny, bo przeciwstawił się Niemcom i uratował 40 ludzi od śmierci. Schron pozostanie zabytkiem i ostrzeżeniem na przyszłość - odwiedzać go będą nie tylko Polacy i Żydzi, ale turyści z całego świata.

 

Niestety obecnie nie ma schronu, zabytku, ani turystów. Na ścianie 10-piętrowego bloku mieszkalnego, wybudowanego na terenie dawnego ogrodu, na zapleczu Ośrodka Kultury Ochoty, 27 kwietnia 1990 r. odsłonięto niewielką tablicę z napisem: "W tym miejscu znajdowała się ziemianka, w której rodzina Wolskich, miejscowych ogrodników, ukrywała w latach 1942-1944 ok. 40 Żydów, uciekinierów z Getta Warszawskiego, wśród nich znanego historyka dr Emanuela Ringelbluma, badacza dziejów Żydów w Polskich, organizatora tajnego archiwum Getta. W marcu 1944 r. po ujawnieniu ziemianki, hitlerowcy wymordowali wszystkich ukrywających się w niej Żydów oraz ich opiekunów".

 

Twórcą upamiętnienia jest Marek Moderau, późniejszy autor pomnika ofiar katastrofy smoleńskiej na Wojskowym Cmentarzu Powązkowskim.

 

Podczas uroczystości odsłonięcia tablicy Stanisław Broniewski „Orsza”, naczelnik Szarych Szeregów, powiedział: "Dwa lata trwania… Potrafimy być w napięciu dzień, no tydzień miesiąc. Dwa lata to nadludzkie… Wyobraźmy sobie dwa lata męki, dwa lata nasłuchiwania każdego szmeru i dwa lata bicia serca… I dwa lata decyzji, ustawicznej decyzji by chronić… Jednak trwać, chociaż wszelkie pokusy były - odstąpić przecież… Bo człowiek jest tylko człowiekiem…" - co utrwalił w swoim filmie dokumentalnym pt. "Krysia" reżyser Wiktor Skrzynecki.

 

Mieczysław, Małgorzata, Halina i Wanda Wolscy oraz Janusz Wysocki zostali uhonorowani tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata w 1989 r.

 

Prawdopodobnym sprawcą dekonspiracji "Krysi" był szmalcownik 18-letni Jan Łakiński. Wyrokiem Sądu Specjalnego Okręgu Warszawskiego Kierownictwa Walki Podziemnej został - jak podał 30 marca 1944 r. "Biuletyn Informacyjny" - "za współdziałanie z okupantem w prześladowaniu i tropieniu obywateli polskich pochodzenia żydowskiego" skazany na karę śmierci oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych.

 

Wyrok na Łakińskim wykonała 24 lutego 1944 r. grupa likwidacyjna Armii Krajowej, dowodzona przez Stanisława Sękowskiego ps. "Rugia".

 

Półtora roku później Sękowski 3 lipca 1945 r. został aresztowany i skazany przez Wojskowy Sąd Garnizonowy w Warszawie na 10 lat więzienia za posiadanie broni i przynależność do nielegalnej organizacji po wojnie. Zwolniono go z więzienia, 3 stycznia 1948 r. na mocy amnestii.

 

Aresztowany ponownie 4 listopada 1950 r. Sękowski został w toku brutalnego śledztwa doprowadzony do obłędu. W związku z tym wyłączono go z przygotowywanego procesu Kierownictwa Walki Podziemnej (w którym sądzono Eustachego Kraka, Adama Dobrowolskiego, Kazimierza Moczarskiego i Alfreda Kurczewskiego). Zamiast na ławę oskarżonych Sękowski 6 sierpnia 1953 r. trafił do Szpitala Więziennego dla Umysłowo Chorych Wrocław II. Zwolniony 12 grudnia 1956 r. po dwóch tygodniach został hospitalizowany w szpitalu dla nerwowo i psychicznie chorych w Drewnicy z rozpoznaniem psychozy paranoidalnej. Podawał się bowiem za generała NKWD.

 

Stanisław Sękowski zmarł 11 stycznia 1960 r. Był odznaczony dwukrotnie Krzyżem Walecznych: za udział w obronie Modlina w 1939 r.i 15 stycznia 1945 r. za konspirację i powstanie warszawskie.



Autor: PJ

Źródło: PAP

9:32 7 marca 2017








Popularne

Mężczyzna wszedł do Sejmu w koszulce "Polska…

19-letnia modelka sprzedała dziewictwo za miliony.…

Dyrektor zatrudnił w Instytucie 19-letniego kochanka…

Fenomenalne nagranie! Tak w rzeczywistości wyglądał…

Jest stanowisko Węgier ws. rezolucji przeciwko Polsce!


Tak brzmi hymn dla samobójcy spod Pałacu Kultury i Nauki! [WIDEO]

Tak brzmi hymn dla samobójcy spod Pałacu Kultury i Nauki! [WIDEO]

Opinie
Pytanie czy Młodzież Wszechpolska jest jeszcze wszechpolska…
Relacja między Kukiz’15 a Endecją widziana z perspektywy…
Czy Młodzież Wszechpolska stała się organizacją…
Róbmy swoje!

Rafał A. Ziemkiewicz

Róbmy swoje!

O nową politykę wschodnią

Jakub Krzysztonek

O nową politykę wschodnią

"My chcemy Boga"!

Mariusz Patey

"My chcemy Boga"!

Kataloński zarząd komisaryczny
Trzeba się bić, ale w piersi!

Rafał A. Ziemkiewicz

Trzeba się bić, ale w piersi!

Kraj
Farage apeluje: dołączcie do Brexitu! [WIDEO]

Farage apeluje: dołączcie do Brexitu! [WIDEO]

Tragedia w wojskowej jednostce w Lesznie. Zginął…

Tragedia w wojskowej jednostce w Lesznie. Zginął…

Ziobro rozszerzy granice obrony koniecznej

Ziobro rozszerzy granice obrony koniecznej

Misiewicz ma nową pracę!

Misiewicz ma nową pracę!

Wnuk Wałęsy oskarżony o naruszenie nietykalności…

Wnuk Wałęsy oskarżony o naruszenie nietykalności…

2 maja w tych sklepach będą utrudnienia w zakupach.…

2 maja w tych sklepach będą utrudnienia w zakupach.…

Chińczycy chcą zainwestować w priorytetowy projekt…

Chińczycy chcą zainwestować w priorytetowy projekt…

Chcesz sprawdzić punkty karne? Policja ostrzega!

Chcesz sprawdzić punkty karne? Policja ostrzega!

Odlot Frasyniuka! "Macie wyjść na ulice"

Odlot Frasyniuka! "Macie wyjść na ulice"

Wreszcie rozebrano nielegalny pomnik UPA

Wreszcie rozebrano nielegalny pomnik UPA

Zdradzona żona posła PiS domaga się „reżimu moralnego”…

Zdradzona żona posła PiS domaga się „reżimu moralnego”…

Kukiz przeznaczy zwrot kosztów na działalność charytatywną

Kukiz przeznaczy zwrot kosztów na działalność charytatywną

Świat
Głosił słowa Biblii w centrum miasta. Oto, co go…

Głosił słowa Biblii w centrum miasta. Oto, co go…

To, co narysował na niebie pilot wojskowy wywołało…

To, co narysował na niebie pilot wojskowy wywołało…

O centymetry od tragedii! Tak imigranci zablokowali…

O centymetry od tragedii! Tak imigranci zablokowali…

19-letnia modelka sprzedała dziewictwo za miliony.…

19-letnia modelka sprzedała dziewictwo za miliony.…

Będzie Barbie w hidżabie! "Ma inspirować dziewczynki"…

Będzie Barbie w hidżabie! "Ma inspirować dziewczynki"…

Verhofstadt w opałach? Pozwanie go rozważa nawet…

Verhofstadt w opałach? Pozwanie go rozważa nawet…

Makabryczne sceny w Meksyku! Egzekucja na boisku [WIDEO]

Makabryczne sceny w Meksyku! Egzekucja na boisku [WIDEO]

Nie żyje znany amerykański raper. Od miesięcy walczył…

Nie żyje znany amerykański raper. Od miesięcy walczył…

Znamy oficjalny podział koszyków na mundial w Rosji!…

Znamy oficjalny podział koszyków na mundial w Rosji!…

Furia Verhostadta! Zobaczcie, jak nazwał uczestników…

Furia Verhostadta! Zobaczcie, jak nazwał uczestników…

Zabił córkę, bo...za mocno płakała. W więzieniu…

Zabił córkę, bo...za mocno płakała. W więzieniu…

Timmermans uderza w Polskę! Mocne słowa w Parlamencie…

Timmermans uderza w Polskę! Mocne słowa w Parlamencie…

PZM TV
Historia i Kultura
"Ziarna płonące" nie spłoną nigdy!

"Ziarna płonące" nie spłoną nigdy!

"Bradl" - zaskoczenie

"Bradl" - zaskoczenie

"OSKAR I PANI RÓŻA" - Okno literackie Marty…

"OSKAR I PANI RÓŻA" - Okno literackie Marty…

Brytyjczycy ukrywali ten makabryczny film przez 70…

Brytyjczycy ukrywali ten makabryczny film przez 70…

W Krakowie zmarła wybitna artystka. Była nazywana…

W Krakowie zmarła wybitna artystka. Była nazywana…

Batman Adventures nr 27 ,,Survivor Syndrome" -…

Batman Adventures nr 27 ,,Survivor Syndrome" -…

Przy "Sklepiku z marzeniami"

Przy "Sklepiku z marzeniami"

Tu stał "Pałacyk Michla" z powstańczej…

Tu stał "Pałacyk Michla" z powstańczej…

Uroczystości 75-lecia NSZ w Warszawie

Uroczystości 75-lecia NSZ w Warszawie

"Persepolis" - okno literackie Marty Cywińskiej…

"Persepolis" - okno literackie Marty Cywińskiej…

71 lat temu skazano Danutę Siedzikównę "Inkę".…

71 lat temu skazano Danutę Siedzikównę "Inkę".…

"Cmętarz zwieżąt" - okienko literackie…

"Cmętarz zwieżąt" - okienko literackie…