73 lata temu Niemcy aresztowali 38 Żydów ukrywanych przez rodzinę Wolskich

Bundesarchiv, Bild 101I-680-8285A-06 / Faupel
7 marca 1944 r. Niemcy odkryli na warszawskiej Ochocie bunkier "Krysia", w którym rodzina Wolskich przez dwa lata ukrywała ok 40 Żydów - m.in. historyka Emanuela Ringelbluma. Wszyscy - wraz z Mieczysławem Wolskim i Januszem Wysockim - zostali zamordowani kilka dni później w ruinach getta.



"Krysia" - nazwa była zdrobnieniem słowa: kryjówka - była schronem wybudowanym pod szklarnią w ogrodzie Mieczysława Wolskiego przy ul. Grójeckiej 81 (obecnie 77), wyposażonym w piętrowe prycze, stoły, kuchenkę; z doprowadzoną bieżącą wodą. Potrzeby fizjologiczne ukrywający się Żydzi załatwiali do wiader, które każdego wieczora wynosili Janusz Wysocki - siostrzeniec Wolskiego i Szymon - jeden z mieszkańców bunkra. Żeby zamaskować duże zakupy żywności dla ukrywających się Wolski otworzył na swojej posesji sklep spożywczy.

 

W latach 1942-44 w "Krysi" przebywało ok. 40 osób, m.in. historyk i dokumentator getta warszawskiego dr Emanuel Ringelblum, który właśnie tam napisał esej: "Stosunki polsko-żydowskie w czasie drugiej wojny światowej". Życie w schronie opisała z kolei Orna Jagur (Irena Grodzińska) - która spędziła w nim 8 miesięcy, ale opuściła go kilka miesięcy przed dekonspiracją - w wydanej w 1997 r. przez łódzką Oficynę Bibliofilów, książce pt. "Bunkier KRYSIA".

 

Z jej opisu dowiadujemy się, że życie w "Krysi" toczyło się nocą, gdy w ogrodzie nikt nie pracował. W dzień musiała być cisza – niełatwa do utrzymania przez prawie 40 stłoczonych na 28 m kw. osób. Gdy dzieci zapominały się i zaczynały hałasować, straszono je nie Babą Jagą, tylko Niemcami, którzy przyjdą i wszystkich zabiją. Wskutek tych upomnień dzieciaki najchętniej bawiły się w "Napad Niemców na schron".

 

Mieczysław Wolski każdego wieczora odwiedzał swoich "lokatorów", przynosząc im wieści ze świata - słuchał radia, za co również groziła wówczas kara śmierci - i z Warszawy - miał bowiem kontakty z podziemiem. Podczas tych wieczornych rozmów snuł fantazje - zapamiętała Orna Jagur. Gdy skończy się wojna i Niemcy zostaną pobici, wszyscy mieszkańcy "Krysi" wyjdą na słońce i zaczną żyć jak wolni ludzie. A on - Wolski - będzie sławny, bo przeciwstawił się Niemcom i uratował 40 ludzi od śmierci. Schron pozostanie zabytkiem i ostrzeżeniem na przyszłość - odwiedzać go będą nie tylko Polacy i Żydzi, ale turyści z całego świata.

 

Niestety obecnie nie ma schronu, zabytku, ani turystów. Na ścianie 10-piętrowego bloku mieszkalnego, wybudowanego na terenie dawnego ogrodu, na zapleczu Ośrodka Kultury Ochoty, 27 kwietnia 1990 r. odsłonięto niewielką tablicę z napisem: "W tym miejscu znajdowała się ziemianka, w której rodzina Wolskich, miejscowych ogrodników, ukrywała w latach 1942-1944 ok. 40 Żydów, uciekinierów z Getta Warszawskiego, wśród nich znanego historyka dr Emanuela Ringelbluma, badacza dziejów Żydów w Polskich, organizatora tajnego archiwum Getta. W marcu 1944 r. po ujawnieniu ziemianki, hitlerowcy wymordowali wszystkich ukrywających się w niej Żydów oraz ich opiekunów".

 

Twórcą upamiętnienia jest Marek Moderau, późniejszy autor pomnika ofiar katastrofy smoleńskiej na Wojskowym Cmentarzu Powązkowskim.

 

Podczas uroczystości odsłonięcia tablicy Stanisław Broniewski „Orsza”, naczelnik Szarych Szeregów, powiedział: "Dwa lata trwania… Potrafimy być w napięciu dzień, no tydzień miesiąc. Dwa lata to nadludzkie… Wyobraźmy sobie dwa lata męki, dwa lata nasłuchiwania każdego szmeru i dwa lata bicia serca… I dwa lata decyzji, ustawicznej decyzji by chronić… Jednak trwać, chociaż wszelkie pokusy były - odstąpić przecież… Bo człowiek jest tylko człowiekiem…" - co utrwalił w swoim filmie dokumentalnym pt. "Krysia" reżyser Wiktor Skrzynecki.

 

Mieczysław, Małgorzata, Halina i Wanda Wolscy oraz Janusz Wysocki zostali uhonorowani tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata w 1989 r.

 

Prawdopodobnym sprawcą dekonspiracji "Krysi" był szmalcownik 18-letni Jan Łakiński. Wyrokiem Sądu Specjalnego Okręgu Warszawskiego Kierownictwa Walki Podziemnej został - jak podał 30 marca 1944 r. "Biuletyn Informacyjny" - "za współdziałanie z okupantem w prześladowaniu i tropieniu obywateli polskich pochodzenia żydowskiego" skazany na karę śmierci oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych.

 

Wyrok na Łakińskim wykonała 24 lutego 1944 r. grupa likwidacyjna Armii Krajowej, dowodzona przez Stanisława Sękowskiego ps. "Rugia".

 

Półtora roku później Sękowski 3 lipca 1945 r. został aresztowany i skazany przez Wojskowy Sąd Garnizonowy w Warszawie na 10 lat więzienia za posiadanie broni i przynależność do nielegalnej organizacji po wojnie. Zwolniono go z więzienia, 3 stycznia 1948 r. na mocy amnestii.

 

Aresztowany ponownie 4 listopada 1950 r. Sękowski został w toku brutalnego śledztwa doprowadzony do obłędu. W związku z tym wyłączono go z przygotowywanego procesu Kierownictwa Walki Podziemnej (w którym sądzono Eustachego Kraka, Adama Dobrowolskiego, Kazimierza Moczarskiego i Alfreda Kurczewskiego). Zamiast na ławę oskarżonych Sękowski 6 sierpnia 1953 r. trafił do Szpitala Więziennego dla Umysłowo Chorych Wrocław II. Zwolniony 12 grudnia 1956 r. po dwóch tygodniach został hospitalizowany w szpitalu dla nerwowo i psychicznie chorych w Drewnicy z rozpoznaniem psychozy paranoidalnej. Podawał się bowiem za generała NKWD.

 

Stanisław Sękowski zmarł 11 stycznia 1960 r. Był odznaczony dwukrotnie Krzyżem Walecznych: za udział w obronie Modlina w 1939 r.i 15 stycznia 1945 r. za konspirację i powstanie warszawskie.



Autor: PJ

Źródło: PAP

9:32 7 marca 2017








Popularne

Z OSTATNIEJ CHWILI! Kibice Legii po meczu zmierzają…

TVN skłamał, żeby ukryć frekwencję protestu? Zamiast…

Ogłoszono powstanie nowego państwa! Ma zastąpić...…

Tusk chciał interweniować w Polsce jako organ unijny!…

Hit Internetu! Imigranci trafili na grupę polskich…


Petru wyrywa mikrofon! Tak zaczęła się szarpanina na komisji! [WIDEO]

Petru wyrywa mikrofon! Tak zaczęła się szarpanina na komisji! [WIDEO]

Opinie
Skończcie z tą obłudą!

Adam Andruszkiewicz

Skończcie z tą obłudą!

Komu spadła maska?

Rafał A. Ziemkiewicz

Komu spadła maska?

Amerykański parasol nad Wałęsą
Wszędzie dobrze, ale w Unii najlepiej
Prezydent Białegostoku przeciw bezpieczeństwu mieszkańców
Europa po francuskich wyborach
Rzecznik Praw części Obywateli
Szkoła Dmowskiego

Maciej Eckardt

Szkoła Dmowskiego

Kraj
Wnuk Wałęsy oskarżony o naruszenie nietykalności…

Wnuk Wałęsy oskarżony o naruszenie nietykalności…

2 maja w tych sklepach będą utrudnienia w zakupach.…

2 maja w tych sklepach będą utrudnienia w zakupach.…

Chińczycy chcą zainwestować w priorytetowy projekt…

Chińczycy chcą zainwestować w priorytetowy projekt…

Chcesz sprawdzić punkty karne? Policja ostrzega!

Chcesz sprawdzić punkty karne? Policja ostrzega!

Odlot Frasyniuka! "Macie wyjść na ulice"

Odlot Frasyniuka! "Macie wyjść na ulice"

Wreszcie rozebrano nielegalny pomnik UPA

Wreszcie rozebrano nielegalny pomnik UPA

Zdradzona żona posła PiS domaga się „reżimu moralnego”…

Zdradzona żona posła PiS domaga się „reżimu moralnego”…

Kukiz przeznaczy zwrot kosztów na działalność charytatywną

Kukiz przeznaczy zwrot kosztów na działalność charytatywną

Rząd rozpatrzy pomysł Liroya. "Jedna tablica…

Rząd rozpatrzy pomysł Liroya. "Jedna tablica…

Morawiecki konkretnie podsumował TVN! Zobaczcie sami…

Morawiecki konkretnie podsumował TVN! Zobaczcie sami…

Europejski Instytut Dziedzictwa Zagłady żąda od…

Europejski Instytut Dziedzictwa Zagłady żąda od…

Dramatyczny wypadek w Warszawie! Nie żyje trzyletnie…

Dramatyczny wypadek w Warszawie! Nie żyje trzyletnie…

Świat
Równi i równiejsi? Facebook banuje duże katolickie…

Równi i równiejsi? Facebook banuje duże katolickie…

Niespokojnie na Węgrzech! Służby szukają ładunków…

Niespokojnie na Węgrzech! Służby szukają ładunków…

Stanowcza groźba Timmermansa wobec Polski!

Stanowcza groźba Timmermansa wobec Polski!

Skandal w Arabii Saudyjskiej! Saudyjka chodziła w…

Skandal w Arabii Saudyjskiej! Saudyjka chodziła w…

„Frankfurter Allgemeine Zeitung” postawił polską…

„Frankfurter Allgemeine Zeitung” postawił polską…

Niemiecka ekspertka oznajmia, że ustawa polskiego…

Niemiecka ekspertka oznajmia, że ustawa polskiego…

Ogłoszono powstanie nowego państwa! Ma zastąpić...…

Ogłoszono powstanie nowego państwa! Ma zastąpić...…

Włosi grożą zamknięciem portów! Żarty się skończyły!

Włosi grożą zamknięciem portów! Żarty się skończyły!

Hit Internetu! Imigranci trafili na grupę polskich…

Hit Internetu! Imigranci trafili na grupę polskich…

Ultimatum Finlandii w kwestii przyjmowania uchodźców!…

Ultimatum Finlandii w kwestii przyjmowania uchodźców!…

Multi-kulti ciąg dalszy, czyli molestowanie seksualne…

Multi-kulti ciąg dalszy, czyli molestowanie seksualne…

1132 osoby czekały w kolejce na ten dom z siedmioma…

1132 osoby czekały w kolejce na ten dom z siedmioma…

PZM TV
Historia i Kultura
Dziś rocznica aresztowania Stefana Roweckiego ps.…

Dziś rocznica aresztowania Stefana Roweckiego ps.…

Nietoperz oraz Golem w oknie literackim Marty Cywińskiej…

Nietoperz oraz Golem w oknie literackim Marty Cywińskiej…

Zapomniani bohaterowie spod Auschwitz

Zapomniani bohaterowie spod Auschwitz

225 lat temu król Stanisław August ustanowił Virtuti…

225 lat temu król Stanisław August ustanowił Virtuti…

Ukraina blokuje prace IPN na jej terytorium. Czego…

Ukraina blokuje prace IPN na jej terytorium. Czego…

Generał, który nosił legendę żołnierza walczącego…

Generał, który nosił legendę żołnierza walczącego…

Czas honoru....minął? - okienko literackie Marty…

Czas honoru....minął? - okienko literackie Marty…

Wojsko Polskie stanęło w obronie porwanej przez Sowietów…

Wojsko Polskie stanęło w obronie porwanej przez Sowietów…

Zmarła 65 lat temu. Polka i pierwsza kobieta, która…

Zmarła 65 lat temu. Polka i pierwsza kobieta, która…

„KAIN BYŁ KOBIETĄ” - OKNO LITERACKIE MARTY CYWIŃSKIEJ…

„KAIN BYŁ KOBIETĄ” - OKNO LITERACKIE MARTY CYWIŃSKIEJ…

Na Łączce, gdzie IPN poszukuje ofiar komunizmu, odkryto…

Na Łączce, gdzie IPN poszukuje ofiar komunizmu, odkryto…

44 lata temu w Bielsku-Białej rozpoczęto produkcję…

44 lata temu w Bielsku-Białej rozpoczęto produkcję…